Wat is tandheelkundige spoed?
Tandheelkundige spoed zijn klachten of verwondingen in mond, kaken en gebit die niet kunnen wachten. Kenmerken zijn:
- Ernstige pijn die niet reageert op pijnstilling
- Hevige of aanhoudende bloeding in de mond
- (Dreigende) weefsel- of tandverlies, bijvoorbeeld door een ongeluk
- Acuut ontstekingsgevaar met zwelling, koorts of slik-/ademhalingsproblemen
- Losgeraakte noodvoorzieningen (vulling, kroon) die pijn, scherpte of risico op aspiratie geven
Twijfel je? Bel de eigen tandarts of de regionale tandartsspoeddienst; zij beoordelen de urgentie.
Meest voorkomende spoedsituaties (en wat jij direct kunt doen)
1) Hevige kiespijn / zenuwontsteking
Signalen: kloppende pijn, zwelling, nachtelijke verergering, gevoelig voor warm/koud.
Eerste hulp:
- Paracetamol volgens bijsluiter; bij volwassenen kan (indien je het mag gebruiken) ibuprofen gecombineerd worden met paracetamol.
- Vermijd aspirine bij (dreigende) bloedingen.
- Koel van buiten bij zwelling (niet op de huid bevriezen, 10–15 min aan/uit).
Wanneer direct bellen: toenemende zwelling, koorts, slik- of ademhalingsklachten.
2) Abces (pusophoping) en gezwollen wang
Signalen: warme, gespannen zwelling; pijn bij kauwen; soms koorts en vieze smaak.
Eerste hulp: koelen, pijnstilling zoals boven. Niet zelf doorprikken of warmte aanbrengen.
Spoed: ja. Abcessen moeten professioneel worden gedraineerd en vaak behandeld met aanvullende therapie.
3) Uitgeslagen tand (avulsie) – echte spoed!
Dit is een race tegen de klok (ideaal < 30 minuten).
Zo red je een blijvende tand:
- Zoek de tand en pak hem alleen bij de kroon (witte gedeelte), niet bij de wortel.
- Niet schrobben. Als vuil: heel kort (max. 10 sec) afspoelen met koud water of fysiologisch zout.
- Indien mogelijk: terugplaatsen in de kaak direct na het afspoelen en voorzichtig opbijten op een gaasje.
- Lukt terugplaatsen niet, bewaar vochtig: bij voorkeur in melk, fysiologisch zout of in de mond tegen de wang (niet bij kleine kinderen i.v.m. verslikken).
- Ga onmiddellijk naar tandarts of spoeddienst.
Opmerking: Bij melktanden niet terugplaatsen; laat een professional beoordelen.
4) Afgebroken tand of kies
Signalen: scherp randje, pijn bij koud/zoet of bijten.
Eerste hulp: scherpe randen afdekken met suikervrije kauwgom of tijdelijke tandkit (apotheek).
Spoed: binnen 24–48 uur, sneller bij zichtbare roze/rode plek (blootliggende zenuw) of veel pijn.
5) Losgeraakte of verloren vulling/kroon/brug
Eerste hulp: bewaar kroon/brug; houd het gebied schoon; vermijd kauwen op die zijde.
Tijdelijke fixatie met noodcement kan kortdurend helpen.
Spoed: vaak dezelfde of volgende dag; direct als er pijn, zwelling of aspiratierisico is.
6) Nabloeding na tandextractie of operatie
Eerste hulp:
- Ga rechtop zitten.
- Leg een opgevouwen, schoon gaasje (of theezakje met zwarte thee) op de wond en bijt 20–30 minuten stevig dicht.
- Koel aan de buitenkant.
- Niet spoelen, gorgelen, roken of zuigen (rietje).
Directe spoed: als de bloeding na twee drukrondes niet stopt, of als je antistolling gebruikt en de bloeding toeneemt.
7) Orthodontische spoed (beugel)
Problemen: los slotje, prikkende draad, verwonding wangslijmvlies.
Eerste hulp: orthodontische was op scherpe delen; knellende draad (indien je durft) achterin met nagelknipper inkorten.
Spoed: meestal dezelfde week; direct bij wondvorming of slikrisico.
8) Trauma van lippen, tong of wang
Eerste hulp: 10–15 minuten directe druk met gaasje; daarna koelen.
Spoed: hechten kan nodig zijn bij gapende wonden, aanhoudend bloeden of randbeschadiging van lip.
Wanneer ga je naar de tandarts, spoeddienst of SEH?
Bel 112 / ga naar de SEH bij:
- toenemende zwelling met koorts, moeite met ademhalen of slikken
- trismus (mond niet goed kunnen openen) na trauma of bij forse ontsteking
- vermoeden van kaakfractuur of meerdere tanden geluxeerd na ongeluk
Bel de tandartsspoeddienst bij:
- uitgeslagen of verplaatste blijvende tand
- hevige kiespijn, abces, nabloeding die niet stopt
- acute problemen met prothese/voorziening die pijn of aspiratierisico geven
Maak snel een reguliere afspraak bij:
- afgebroken stuk tand zonder zenuwblootstelling
- loszittende vulling/kroon zonder pijn
- prikkende beugeldraad zonder wondvorming
Wat doet de tandarts bij spoed?
De exacte behandeling hangt af van de diagnose, maar reken op:
- Anamnese & onderzoek: pijnkarakter, koorts, medicatie (antistolling!), trauma-mechanisme.
- Röntgenfoto’s indien nodig.
- Acute pijnbestrijding (verdoving, openleggen en ontlasten van druk, tijdelijke vulling).
- Drainage van abces of plaatsing van medicatie.
- Repositie en spalk bij tandtrauma.
- Hechten en wondzorg bij weke-delen letsels.
- Nazorginstructies en plan voor definitieve behandeling.
Pijnstilling: veilig en effectief
- Eerste keus: paracetamol volgens leeftijd/gewicht.
- Zo nodig: ibuprofen of naproxen, mits je geen contra-indicaties hebt (maag-darmproblemen, nierziekte, bepaalde medicatie, zwangerschap).
- Vermijd aspirine (acetylsalicylzuur) bij bloedingen en na extracties.
- Gebruik tandgel met lokaal verdovend middel alleen kortdurend en volgens aanwijzingen.
Twijfel je door ziekte/medicatie/zwangerschap? Overleg met tandarts of apotheker.
Voorbereid naar de spoedafspraak
- Neem mee: legitimatie, zorgverzekeringspas, actuele medicatielijst (en antistollingspas).
- Kom nuchter? Meestal niet nodig, tenzij sedatie of narcose is voorzien. Vraag dit na.
- Eet licht vooraf als je geen sedatie krijgt; dorstlesser water meenemen.
- Regel vervoer bij uitgebreide behandeling of na sedatie.
Kosten en verzekering (korte gids)
- Volwassenen: reguliere tandheelkunde—including spoed—valt doorgaans niet onder de basisverzekering. Vergoeding loopt via een aanvullende tandartsverzekering, als je die hebt. Je betaalt anders zelf, inclusief een toeslag voor avond/weekend/feestdagen.
- Kinderen t/m 17 jaar: de meeste tandheelkundige zorg (incl. spoed) wordt wel vergoed vanuit de basisverzekering (uitgezonderd o.a. orthodontie).
- Eigen risico: geldt niet voor reguliere tandzorg, wel voor zorg die onder de basisverzekering valt (bijv. kaakchirurgie in het ziekenhuis).
- Buitenland/vakantie: check je polis voor spoedeisende hulp in het buitenland en maximumbedragen.
Vraag altijd vooraf (telefonisch) naar tarieven en eventuele toeslagen; bij spoed wordt vaak eerst de pijn weggenomen, daarna volgt een plan en kostenraming voor definitieve behandeling.
Preventie: minder kans op spoed
- Regelmatige controles (meestal 1–2× per jaar).
- Goede mondhygiëne: 2× per dag poetsen met fluoride, 1× per dag interdentaal reinigen.
- Bescherm je tanden: gebitsbeschermer bij contactsporten.
- Dieet & gewoonten: beperk suikermomenten, stop met roken, let op knarsen (bitje).
- Kom op tijd bij beginnende klachten; hoe eerder, hoe eenvoudiger (en goedkoper) de oplossing.
Quick check: moet ik nu actie ondernemen?
- Hevige pijn + zwelling/koorts? → Vandaag contact opnemen.
- Tand uitgeslagen (blijvend)? → Direct terugplaatsen of vochtig bewaren en onmiddellijk naar spoed.
- Nabloeding die niet stopt na 2× 30 min drukken? → Spoed bellen.
- Afgebroken hoekje zonder pijn? → Binnen enkele dagen afspraak.
Onze tandartsen bekijken tijdens de controle uw gebit en bespreken vervolgens helder welke behandelingen eventueel nodig zijn. U krijgt altijd inzicht in de kosten en opties voordat we iets uitvoeren.
Zeker. Gevoelige tanden kunnen verschillende oorzaken hebben, zoals teruggetrokken tandvlees of slijtage. We onderzoeken eerst de oorzaak en adviseren vervolgens een passende behandeling of verzorging.
Ja, onze mondhygiënisten helpen u graag met grondige reinigingen, instructies en het voorkomen van tandvleesproblemen. Maak eenvoudig een afspraak via onze contactpagina.
Ja, u bent welkom voor een onafhankelijke second opinion. Neem gerust uw dossier mee, zodat we u zo goed mogelijk kunnen adviseren.
Samengevat
Tandarts spoedzorg draait om snel handelen, pijn verlichten en complicaties voorkomen. Herken alarmsymptomen (zwelling met koorts, adem-/slikproblemen, uitgeslagen tand), pas eenvoudige eerste hulp toe (druk bij bloeding, koelen, juiste pijnstilling) en neem direct contact op met je tandarts of de spoeddienst. Met een beetje voorbereiding – van een up-to-date medicatielijst tot een sportbitje – verklein je de kans op acute ellende en ben je beter klaar voor het geval dát.